Najsłynniejszy lek świata, cz. III i ostatnia ;)

Gdyby ktoś nie czytał, albo miał ochotę przypomnieć sobie jeszcze małe co nieco to odsyłam do poprzednich części: http://www.historiewpigulce.pl/index.php/2020/07/08/najslynniejszy-lek-swiata-cz-i/ oraz http://www.historiewpigulce.pl/index.php/2020/07/30/najslynniejszy-lek-swiata-cz-ii/

Zespół Reye’a

W 1951r do Royal Alexandra Hospital for Children trafił 10-miesięczny chłopiec. Przez ponad 30 godzin płakał i wymiotował, nie reagując na żadne leczenie, po czym zmarł. Przez kolejnych 11 lat, do tej samej placówki, trafiło jeszcze dwadzieścioro dzieci z podobnymi objawami. Patolog, dr Reye, oglądający potem ich tkanki pod mikroskopem, nie widział śladu infekcji. Obserwował za to uszkodzenie wątroby i mózgu w sposób, którego sam nigdy jeszcze nie widział, ani na temat którego nie znalazł żadnych doniesień w literaturze medycznej.

Wreszcie w 1963r tenże patolog, dr Ralph Douglas Kenneth Reye, wraz ze współpracownikami, opisał wszystkie 21 przypadków w czasopiśmie The Lancet. Tak na marginesie, współpracownicy, dr Graeme Morgan and dr Jim Baral, namówili Reye’a do opublikowania swoich odkryć, ponieważ on sam być może nigdy by się nie zdecydował na ten krok. Reye przedstawił w The Lancet nową jednostkę chorobową, prawie zawsze śmiertelną, przebiegającą z encefalopatią (uszkodzeniem centralnego układu nerwowego) i stłuszczeniem wątroby.

Niedługo potem lekarz z Północnej Karoliny, George Johnson, powiązał opisane przez Reye’a objawy z tymi, które zdarzało mu się obserwować u dzieci chorych na grypę. Inni amerykańscy epidemioldzy zaczęli dostrzegać związek występowania choroby z wiekiem chorych (dzieci do ok. 12-16 roku życia), infekcjami wirusowymi (grypa, ospa wietrzna) i przyjmowaniem aspiryny, jako leku przeciwgorączkowego i przeciwbólowego w tych infekcjach.

Rozpoczęła się wojna producentów aspiryny z FDA (Food and Drug’s Administration – amerykański urząd do spraw żywności i leków, opiniujący i zatwierdzający, bądź wycofujący leki na rynku amerykańskim). Urząd naciskał na pojawienie się na opakowaniu/ulotce leku ostrzeżenia przed stosowaniem u dzieci ze względu na możliwość pojawienia się opisywanej encefalopatii.

Rok 1980 był rekordowy w Stanach, pod względem zanotowanych przypadków tego syndromu.

Choroba do tej pory jest medyczną, w większości przypadków śmiertelną, niewiadomą. Pewne jest, że powoduje ją podawanie aspiryny u dzieci poniżej 12 roku życia, prawdopodobnie z jednoczesną infekcją wirusową (grypa, ospa wietrzna). Chorobę nazwano od nazwisk lekarzy, którzy ją opisali: zespołem Reye’a – Johnsona, a teraz po prostu zespołem Reye’a.

Okazało się również, że smarowanie dziąseł ząbkującym niemowlętom żelem z zawartością salicylanu choliny, może wywołać zespół Reya. Dlatego i aspiryna, i wszystkie salicylany są przeciwwskazane u dzieci poniżej 12 roku życia, a tak naprawdę ostrożność trzeba zachować u dzieci do wieku 16 lat.

Kto jeszcze musi unikać preparatów kwasu acetylosalicylowego?

Kwasu acetylosalicylowego nie mogą zażywać osoby, u których działanie „rozrzedzające” krew jest niepożądane, bo może doprowadzić do niekontrolowanych krwawień lub wręcz krwotoków. Mowa o tych, którzy:

– chorują na hemofilię albo chorobę von Willebranda

– osoby dializowane ( dlatego, że w trakcie dializy podaje się również heparyny drobnocząsteczkowe, które łącznie z aspiryną wydłużają czas krzepnięcia krwi)

– pacjenci którzy są po operacjach albo przygotowują się do operacji (należy odstawić lek 5-7 dni przed operacją)

Okazało się także ( w związku z działaniem przeciwpłytkowym), że o ile w udarze niedokrwiennym kwas acetylosalicylowy sprawdzi się świetnie, to w udarze krwotocznym (czyli ok 20% wszystkich przypadków udaru) wręcz przeciwnie!

Z łagodniejszych przypadków – kobiety w trakcie menstruacji też powinny zachować ostrożność, zażywanie aspiryny jakkolwiek działać będzie przeciwbólowo, może spowodować przedłużenie krwawienia.

Masz wrzody żołądka? Unikaj aspiryny!

Do tego aspiryna jest absolutnie przeciwwskazana w momencie, gdy pacjent ma czynną chorobę wrzodową. Dlaczego?

Wynika to z mechanizmu działania aspiryny i zmniejszania ilości prostaglandyn. Prostaglandyny bowiem, jak się okazało, działają ochronnie na śluzówkę żołądka. W momencie, gdy prostaglandyn nie ma, aspiryna drażni żołądek i bezpośrednio, i poprzez swój mechanizm działania. Może to powodować bóle brzucha, nudności, złe samopoczucie.

Ale najistotniejsze jest to, że może prowadzić do krwawień z wrzodów, które są w aktualnym stanie zapalnym. A to już bezpośrednie zagrożenie zdrowia i życia, wymagające natychmiastowej interwencji lekarskiej.

Groźna nadwrażliwość

Są osoby, które wykazują nadwrażliwość na salicylany oraz ich pochodne, a także na inne niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ). Nadwrażliwość ta ma swoje źródło w hamowaniu cyklooksygenaz przez te leki (wszystko wyjaśniłam tutaj), i nie jest to typowa alergia np. taka, jak na sierść psa lub roztocza (bo wtedy mamy do czynienia z nadmierną reakcją układu immunologicznego).

A dlaczego tak się dzieje, to już historia nówka sztuka, bo aktualne wyjaśnienia mechanizmu tego procesu, oraz preferowany sposób postępowania dla lekarzy opracowano i opublikowano w 2019r.

Jak pokazują badania, u ok. 10% chorych z astmą, po zażyciu aspiryny lub też innych niesteroidowych leków przeciwzapalnych, pojawia się silny wodnisty katar i uczucie zatkania nosa, a następnie rozwija się duszność, mogąca doprowadzić nawet do zgonu (u chorych z niekontrolowaną astmą).

Na określenie tej zależności znaleźć można określenia typu: astma aspirynowa, triada astmatyczna, triada aspirynowa. Natomiast biorąc pod uwagę naukowe wyjaśnienia powstawania tego stanu, lekarze ukuli nową nazwę: N-ERD, NSAIDs-exacerbated respiratory disease, czyli choroba układu oddechowego zaostrzana przez niesteroidowe leki przeciwzapalne. Standard działania określiła European Academy of Allergy and Clinical Immunology. W skrócie: to przewlekły stan zapalny błony śluzowej układu oddechowego (od śluzówki nosa po nabłonek oddechowy w oskrzelach), który ulega szybkiemu i ciężkiemu zaostrzeniu po przyjęciu aspiryny lub innych NLPZ.

Ważne jest to, że, jak widać, istnieje krzyżowa nadwrażliwość w tym przypadku: jeśli chory reaguje tak na aspirynę, to najprawdopodobniej może tak zareagować w przypadku innych niesteroidowych leków przeciwzapalnych (np. doskonale znanych i szeroko stosowanych: ibuprofenu, ketoprofenu, diklofenaku itp.).

Co z tą płodnością?

Istnieją również badania, które dotyczą i salicylanów, i w ogóle niesteroidowych leków przeciwzapalnych, które pokazują że leki te zmniejszają zawartość prostaglandyn w nasieniu, macicy oraz w jajnikach. A to może wpływać na osłabienie płodności.

Na zakończenie

Nie mogę Was jednak zostawić z takim poczuciem, że „fajnie żarło, ale zdechło”, i że kwas acetylosalicylowy to samo zło.

Nigdy nie patrzymy na leki tylko i wyłącznie przez pryzmat działań niepożądanych, bo każdy, naprawdę każdy lek je posiada. Mądrość polega na tym, żeby wiedzieć, kiedy i co, i u kogo można zastosować.

Bo wyobraźcie sobie leczenie objawów przeziębień bez kwasu acetylosalicylowego, leczenie migreny bez uderzeniowej dawki kwasu acetylosalicylowego, zapobieganie zakrzepom i profilaktykę przeciwzawałową bez kwasu acetylosalicylowego…

Pisząc trzy części o aspirynie korzystałam z:

  • A Szczeklik, E Nizankowska, M Duplaga Natural history of aspirin-induced asthma. AIANE Investigators. European Network on Aspirin-Induced Asthma, Eur Respir J 2000 Sep;16(3):432-6
  • https://indeks.mp.pl/leki/subst.php?id=472
  • https://www.history.com/this-day-in-history/bayer-patents-aspirin
  • Anne Adina Judith Andermann, B.Sc., M.Phil. Cantab Physicians, Fads, and Pharmaceuticals: A History of Aspirin web.archive.org/web/20141228005817/http://www.medicine.mcgill.ca:80/mjm/v02n02/aspirin.html
  • Mueller and Scheidt, History of Drugs for Thrombotic Disease dostępne na https://www.ahajournals.org/ stan na 09/02/2020
  • Całkosiński I., Dobrzyński M., Całkosińska M., Seweryn E., Bronowicka-Szydełko A., Dzierzba K., Ceremuga I., Gamian A., Charakterystyka odczynu zapalnego, Postępy Hig Med Dosw. (online), 2009; 63: 395-408
  • G. Tsoucalasi, M. Karamanoui and G. Androutsos, Travelling through time with aspirin, a healing companion, European Journal of Inflammation, Vol. 9, no. I, 13-16 (2011)
  • Czyż M., Watała C., Aspiryna – cudowne panaceum? Molekularne mechanizmy działania kwasu acetylosalicylowego w organizmie , Postepy Hig Med Dosw. (online), 2005; 59: 105-115
  • aptekarzpolski.pl/wiedza/10-2012-kwas-acetylosalicylowy-wiecej-niz-srodek-przeciwbolowy/
  • aspirin-foundation.com/
  • Piotr Siemiński Aspiryna 115 lat od odkrycia -nowe zastosowania. Prezentacja dostępna online
  • Hansson L, Zanchetti A, Carruthers SG et al.: Effects of intensive blood-pressure lowering and low-dose aspirin in patients with hypertension: principal results of the Hypertension Optimal Treatment (HOT) randomised trial. HOT Study Group. Lancet 1988; 351: 1755–1762.
  • Final report on the aspirin component of the ongoing Physicians’ Health Study. Steering Commitee of the Physicians’ Health Study Research Group. N Engl J Med 1989; 321: 129–135.
  • Thrombosis prevention trial: randomised trial of low-intensity oral anticoagulation with warfarin and low-dose aspirin in the primary prevention of ischaemic heart disease in men at increased risk. The Medical Research Council’s General Practice Research Framework. Lancet 1998; 351: 233–241.
  • Wytyczne ESC dotyczące postępowania w ostrym zawale serca z uniesieniem odcinka ST w 2017 roku. Kardiologia Polska 2018, 76, 2:229–313]
  • Kowalski M.L., Wardzyńska A.: Choroba dróg oddechowych zaostrzana przez niesteroidowe leki przeciwzapalne. Podsumowanie stanowiska European Academy of Allergy and Clinical Immunology 2019. Med. Prakt., 2019; 5: 26–33
  • https://www.mp.pl/pediatria/artykuly-wytyczne/artykuly-przegladowe/190753,zabkowanie-fakty-i-mity
  • Charakterystyki produktów leczniczych zawierających kwas acetylosalicylowy